Colofon & voorwaarden

Colofon

Disclaimer

• Het cyberlandschap evolueert snel. We bevelen een jaarlijkse update aan; controleer cyberveiligthuis.eu/updates voor de actuele editie.
• Schermafbeeldingen in dit boek zijn gemarkeerd met de datum van opname. Interfaces van banken, overheden en apps kunnen wijzigen.
• Genoemde merken en diensten dienen ter illustratie. Tenzij expliciet vermeld bestaat er geen commerciële of affiliate-relatie met de auteur. Waar wel een relatie bestaat, wordt dit per vermelding aangegeven.
• Voor incidenten met financiële schade of identiteitsdiefstal: raadpleeg altijd direct je bank en de officiële meldpunten (zie module 8 en de bronnenlijst achterin).

Voor je begint

Hoe gebruik je dit werkboek?

Cyberveilig Thuis is geen leesboek — het is een doe-boek. Je hebt het meeste resultaat als je de modules één voor één doorwerkt, met je laptop of telefoon erbij, en de checklists onderweg afvinkt.

Drie manieren om dit boek te gebruiken

1. De snelle triage (30 minuten)

   Geen tijd? Begin met Module 0 — Quickstart. In een half uur zet je de belangrijkste hendels om. De rest kun je later doen.

2. Eén module per weekend

   Aanrader voor gezinnen. Eén module per zaterdag- of zondagochtend. Na negen weken is je hele huishouden op orde.

3. Naslagwerk bij incidenten

   Iets gebeurd? Sla Module 8 — Incident response open en volg de stappen. De Noodkaart achterin hoort op de koelkast.

Tekens in dit boek

Wat je nodig hebt om te starten

• Je laptop of desktop en je smartphone.
• De inloggegevens van je e-mail, bank en (BE) itsme / (NL) DigiD.
• Een rustig uur per module, ongestoord, met de wifi-naam en het wachtwoord van je router bij de hand.
• Een pen — sommige onderdelen zijn invulbaar.

Overzicht

Snelstart-routekaart

Tien modules — geen wet, wel een logische volgorde. Pluk eruit wat nu het meest schuurt, of werk er één per weekend door.

Module 0 · Inleiding

Waarom precies deze drie dingen?

Het overgrote deel van wat thuis misgaat — gehackte accounts, lege rekeningen, chantage met foto's, kinderen die hun TikTok kwijt zijn — begint op één van drie plekken. In dit half uur sluit je die drie deuren. Niet alles perfect, wel: de hoofdkraan dicht.

Theorie-light: in één blik

Casus

Marleen (47), Hasselt. Haar zoon laat zijn telefoon liggen in de bus. Geen schermslot. Binnen twintig minuten staan er overschrijvingen via itsme en is haar Gmail-wachtwoord veranderd. Tegen de tijd dat ze de bank belt, mist er €1.940. — Een schermcode en 2FA op haar Gmail hadden deze hele keten gestopt. Beide kosten samen minder dan dit half uur.

Module 0 · Aan de slag

De drie hendels — 30 minuten

1. Tweestapsverificatie (2FA) op je hoofd-e-mail — 10 min

   Open op je laptop je e-mail (Gmail, Outlook, Proton of de webmail van je provider). Ga naar Account → Beveiliging en zoek naar "Tweestapsverificatie" of "In twee stappen inloggen". Zet het aan met je telefoonnummer of een authenticator-app.

   Tip: zit het ergens diep weggestopt? Google op [naam provider] tweestapsverificatie aanzetten.

   Klaar als: bij uitloggen + opnieuw inloggen vraagt je e-mail om een code op je telefoon.
2. Sterke schermvergrendeling op je telefoon — 5 min

   Op iPhone: Instellingen → Face ID & Toegangscode. Op Android: Instellingen → Beveiliging → Schermvergrendeling. Zet een 6-cijferige code in (geen 1234, geen geboortejaar) en activeer Face ID of vingerafdruk. Zet ook "Wis na 10 mislukte pogingen" aan als die optie er is.

   Klaar als: telefoon na 30 sec automatisch vergrendelt en alleen jouw gezicht/code 'm opent.
3. Schrijf je vangnet op papier — 10 min

   Pak het invulblok hieronder. Noteer: (a) je hoofd-e-mailadres, (b) de noodnummers van je bank, (c) je provider voor sim-blokkade, en (d) de 8–10 herstelcodes die je e-mail je heeft gegeven bij stap 1. Vouw het blad en leg het waar je je paspoort bewaart.

   Klaar als: je het blad blind kunt vinden zónder telefoon.

Mijn noodvoorraad — invulblok

Module 0 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

• Mijn hoofd-e-mail vraagt om een code bij inloggen op een nieuw apparaat.
• Ik heb mijn 8–10 herstelcodes opgeslagen op een veilige plek, op papier.
• Mijn telefoon vergrendelt automatisch binnen 30 seconden.
• Mijn telefoon heeft een 6-cijferige code (geen 1234, geen geboortejaar).
• Het noodnummer van mijn bank staat op papier — niet alleen in mijn telefoon.
• Mijn partner of huisgenoot weet waar deze noodvoorraad ligt.

Wat als…

Samenvatting

Drie hendels om: e-mail, telefoon, papier. Daarmee heb je de meest gebruikte aanvalsroutes thuis afgedekt. Dit is niet "klaar" — het is "genoeg om rustig te slapen tot volgend weekend".

Volgende stap → Module 1 — Accountbeveiliging & wachtwoorden. Daar zetten we de wachtwoordkluis op, doen we 2FA goed, en pakken we al je andere accounts één voor één aan.

Module 1 · Inleiding

Eén wachtwoord per dienst. Geen uitzondering.

De gemiddelde Belg of Nederlander heeft ruim 100 online accounts. Niemand onthoudt 100 verschillende wachtwoorden — dus hergebruiken we ze. En dáár zit het probleem: wordt ergens één wachtwoord gelekt, dan ligt de rest ook open. Vandaag draaien we dat om.

Wat we vandaag doen

1. Je tien belangrijkste accounts in kaart brengen.
2. Een wachtwoordkluis kiezen en installeren.
3. Voor die tien accounts een uniek, sterk wachtwoord genereren.
4. Tweestapsverificatie (2FA) aanzetten waar het kan.
5. Herstelcodes veilig opbergen.

Wat we vandaag niet doen

We migreren niet alle 100 accounts in één sessie. Dat is geen marathon waard. We pakken de tien die ertoe doen — geld, identiteit, e-mail, opslag — en laten de rest organisch volgen. Je kluis vult vanzelf elke keer dat je ergens inlogt.

Casus

Tom (38), zelfstandig fotograaf in Gent. Gebruikt sinds 2014 overal Lumix#80mm. Een lek bij een verouderd forum stelt aanvallers in staat in zijn Gmail te komen, vandaaruit zijn Dropbox over te nemen en al zijn klantleveringen te versleutelen. Schade: drie weken werk en €3.200 om er weer bij te kunnen. — Eén kluis met unieke wachtwoorden had de keten direct gestopt bij dat oude forum.

Module 1 · Theorie-light · 1 van 2

Hoe een wachtwoordkluis werkt

Een wachtwoordkluis is een versleutelde digitale agenda die jouw wachtwoorden onthoudt, ze automatisch invult, en bij elke nieuwe dienst een sterk nieuw wachtwoord voor je verzint. Jij onthoudt alleen nog het master-wachtwoord waarmee de kluis opengaat.

Welke kluis kies je?

Drie goede opties — geen affiliate-relatie, kies wat past:

Module 1 · Theorie-light · 2 van 2

Tweestapsverificatie: drie smaken

"Tweestaps" betekent: naast je wachtwoord vraagt de dienst om een tweede bewijs dat jij het bent. Niet alle tweede bewijzen zijn even sterk. Hier de drie vormen, op volgorde van veilig naar minder veilig.

3. Sms-code

De code komt per sms binnen. Werkt overal, geen app nodig. Maar: sms is technisch zwak — bij sim-swap-fraude zet een aanvaller jouw nummer over naar zijn telefoon en ontvangt jouw codes. Het gebeurt zelden, maar het gebeurt. Beter dan niets, slechter dan een app.

Wat is een herstelcode?

Wanneer je 2FA aanzet, krijg je 8–10 eenmalige codes (zoiets als 4f9k-22ma-7vqx). Eén code = één keer inloggen zónder telefoon. Voor als je telefoon kapot, kwijt of leeg is. Bewaar deze op papier, niet op je telefoon. Eventueel ook in je kluis, in een veilige notitie.

Module 1 · Aan de slag · stap 1 van 5

Stap 1 — Je top-10 accounts

Voor we iets installeren: eerst weten welke accounts ertoe doen. Niet alle 100. De tien die echt schade aanrichten als ze worden overgenomen. Vul hieronder eerlijk in — dit is je werklijst voor vandaag.

De vijf categorieën die altijd op je top-10 horen

1. E-mail — Gmail / Outlook / Proton / provider
2. Bank — KBC, Belfius, ING (BE/NL), ABN AMRO, Rabobank, bunq, Argenta
3. Digitale identiteit — itsme (BE), DigiD (NL)
4. Cloud-opslag & foto's — iCloud, Google Drive, Dropbox, OneDrive
5. Sociale media — Facebook/Instagram, WhatsApp, LinkedIn

Mijn top-10 voor vandaag

Voeg toe: dienst, e-mail/inlognaam waar je 'm mee opent, en kruis aan of er nu al 2FA op staat.

Module 1 · Aan de slag · stap 2 van 5

Stap 2 — Kluis installeren

Keuze gemaakt op pagina 7? Goed. We doorlopen het pad voor Bitwarden; voor 1Password en Proton Pass zijn de stappen vrijwel identiek.

1. Maak een account

   Ga op je laptop naar bitwarden.com en kies "Get started". Gebruik je hoofd-e-mail als gebruikersnaam (die heb je in Module 0 al beveiligd).

   Klaar als: je een bevestigingsmail hebt ontvangen en bevestigd.
2. Verzin een sterk master-wachtwoord

   Dit is het ene wachtwoord dat je nog moet onthouden. Aanrader: drie tot vier willekeurige woorden plus een nummer, bijvoorbeeld Kabel-Pannenkoek-Schemerlamp-71.

   Sla dit master-wachtwoord nergens digitaal op. Schrijf het in dit boek (pagina 13) en op een tweede plek thuis.

   Klaar als: je het master-wachtwoord drie keer correct kunt intikken zonder spieken.
3. Browser-extensie en telefoon-app

   Installeer Bitwarden in je browser (Chrome / Firefox / Safari / Edge) via de officiële extension store. Installeer de Bitwarden-app op je telefoon vanuit de App Store of Play Store. Log op beide in.

   Klaar als: bij elke inlogpagina nu een Bitwarden-icoontje verschijnt.
4. Zet 2FA op je kluis zelf

   Ga in Bitwarden naar Settings → Security → Two-step Login. Kies bij voorkeur "Authenticator app".

   Print of noteer de herstelcodes direct. Zonder die codes ben je je kluis kwijt als je telefoon kapotgaat — en daarmee alle nieuwe wachtwoorden.

   Klaar als: je 2FA-code wordt gevraagd bij een nieuwe browser.

Module 1 · Aan de slag · stap 3 van 5

Stap 3 — Migreer je top-10

Per account herhaal je hetzelfde minirondje. Reken op 3–5 minuten per dienst.

1. Log in zoals altijd

   Bitwarden vraagt: "Wil je deze inlog opslaan?" — klik Ja. Vanaf nu staat de huidige (oude) inlog veilig in je kluis.

2. Ga naar de wachtwoord-instellingen van de dienst

   Bij de meeste diensten heet dit Account → Beveiliging → Wachtwoord wijzigen.

3. Laat Bitwarden een nieuw wachtwoord verzinnen

   Klik in het "nieuw wachtwoord"-veld op het Bitwarden-icoon → Generate. Standaard is 14 tekens. Kies "Use Password".

4. Sla op bij de dienst én in de kluis

   Bevestig bij de dienst. Bitwarden vraagt: "Bijwerken?" — ja. Vink de regel af op je top-10-lijstje (pagina 9).

Volgorde voor vandaag

Niet alle accounts zijn even kritisch. Hou deze volgorde aan:

1. E-mail — eerst. (Je hebt 'm al, alleen wachtwoord verversen.)
2. Bank — meestal werkt het bankwachtwoord alleen mét digipass/itsme/app. Gewoon vervangen voor een sterk uniek wachtwoord en doorgaan.
3. Cloud / foto's — iCloud, Google, Dropbox.
4. Sociale media — Facebook, WhatsApp Web, LinkedIn.
5. Webshops — Bol, Coolblue, Amazon, Zalando.

Module 1 · Aan de slag · stap 4 van 5

Stap 4 — 2FA op je top-10

Sterke wachtwoorden staan klaar. Nu de tweede deur. Voor elk account met geld of identiteit erin: zet 2FA aan met een authenticator-app.

Eerst: installeer een authenticator-app

• Android: Aegis Authenticator (open source, ondersteunt back-up).
• iOS: ingebouwde "Wachtwoorden"-app (iOS 17+) is uitstekend, of Raivo.
• Beide: Google Authenticator werkt prima, maar maakt minder makkelijk back-ups.

Per account: het patroon

1. Open de beveiligingsinstellingen

   Meestal: Account → Beveiliging → Tweestapsverificatie.

2. Scan de QR-code met je authenticator-app

   Je app voegt het account toe en toont meteen een 6-cijferige code die elke 30 seconden vernieuwt. Vul die code in op de website om te bevestigen.

3. Sla de herstelcodes op

   Print, of plak ze in een veilige notitie in Bitwarden, of schrijf ze op pagina 13 van dit boek. Sluit het venster pas na deze stap. Niet skipbaar.

Module 1 · Aan de slag · stap 5 van 5

Stap 5 — Noodvoorraad op papier

Alles in je kluis, alles met 2FA — maar wat als je telefoon én laptop morgen weg zijn? Je herstelcodes en je master-wachtwoord redden je dan. Vul hieronder met pen in. Vouw deze pagina dubbel en leg 'm op een veilige plek (bijvoorbeeld bij je paspoort, of in een afsluitbare lade).

Mijn master-wachtwoord — hint

Niet het hele wachtwoord. Een hint die alleen jij begrijpt — voor het geval je het in paniek vergeet.

Herstelcodes — e-mail (hoofdaccount)

Herstelcodes — Bitwarden (of jouw kluis)

Module 1 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

• Ik heb een wachtwoordkluis (Bitwarden / 1Password / Proton Pass) geïnstalleerd op laptop én telefoon.
• Mijn master-wachtwoord is minstens drie willekeurige woorden en sla ik nergens digitaal op.
• Op mijn kluis zelf staat 2FA aan — met een authenticator-app.
• Mijn top-10 accounts hebben elk een uniek, sterk wachtwoord uit de kluis.
• Op mijn e-mail, cloud-opslag en sociale media staat 2FA aan.
• Mijn bank-app(s) zijn ingelogd en werken — wachtwoord in de kluis als back-up.
• Mijn herstelcodes staan op papier op pagina 13 — niet in mijn telefoon.
• Mijn partner of huisgenoot weet wáár het herstelcode-blad ligt (niet wát erop staat).

Module 1 · Troubleshooting

Wat als…

Module 1 · Afsluiting

Module 1 — afgerond.

Het zwaarste werk in dit hele boek heb je nu gedaan. Eén kluis, één master, unieke wachtwoorden voor je tien belangrijkste accounts, en een tweede slot op de deur. Vanaf nu vult de kluis zichzelf — elke keer dat je ergens nieuw inlogt, komt er een regel bij.

Samenvatting in drie zinnen

1. Eén wachtwoordkluis, één sterk master-wachtwoord, en een verse generatie unieke wachtwoorden per dienst.
2. 2FA via authenticator-app op alles dat geld of identiteit raakt.
3. Herstelcodes op papier, op een vaste plek thuis.

Huishoudelijke routine vanaf nu

• Elke keer dat je ergens inlogt en de kluis vraagt "opslaan?" → ja. Zo migreer je organisch de overige 90 accounts.
• Elke drie maanden: open de kluis, check of er accounts tussen staan met dubbele wachtwoorden (Bitwarden meldt dit zelf).
• Elke zes maanden: doe een herstel-test. Pak je papieren codes, log in op een nieuw apparaat. Werkt het nog?

Volgende stap → Module 2 — Digitale identiteit: itsme, DigiD & eBox. Daar bouwen we op wat je net hebt opgezet: de officiële sleutels van België en Nederland, hun back-ups, en hoe je ze veilig gebruikt.

Hoeveel tijd heeft Module 1 jou werkelijk gekost? ________ minuten.
Wat ging moeizaam? _____________________________________________________

Module 2 · Inleiding

Wie ben je, online?

Voor de meeste websites volstaat een gebruikersnaam en wachtwoord. Maar bij je gemeente, je belastingen, je bank of je zorgverzekeraar wil de andere kant zeker weten dat jij het echt bent. Daarvoor heeft België itsme en de eID-kaart, en Nederland DigiD. Deze module gaat over hoe je ze veilig instelt — en wat te doen als je telefoon morgen weg is.

Casus

Familie Janssen, Eindhoven. Vader gaat met pensioen, weet niet meer hoe zijn DigiD-wachtwoord eruitziet, en heeft de DigiD-app nooit geactiveerd. Bij de eerste keer dat hij belasting wil aanvragen, blijkt herstel zes werkdagen te duren — net te laat voor de aangiftedeadline. — Een avondje DigiD instellen had het hele probleem voorkomen.

Module 2 · Theorie · België

BE — itsme, eID & eBox

In België heb je drie middelen die samen je digitale identiteit vormen. Welk middel waarvoor, en hoe ze samenhangen:

Hoe ze samenhangen

Zie itsme als de sleutelhanger waarmee je dagelijks dingen opent. Je eID-kaart is de moedersleutel: er is altijd één manier om itsme opnieuw op te starten als je telefoon weg is. eBox is de brievenbus die naast die sleutels hangt.

Wat itsme níet is

• Het is geen sociale media of betaal-app. Wie zegt dat je via itsme "een bedrag moet bevestigen aan de helpdesk" — dat is fraude.
• Het werkt nooit zonder dat jij de actie start. Je krijgt geen legitieme itsme-pop-up uit het niets.

Module 2 · Theorie · Nederland

NL — DigiD, MijnOverheid & betrouwbaarheidsniveau

In Nederland is DigiD de centrale sleutel. Eén account, drie betrouwbaarheidsniveaus en één Berichtenbox die op MijnOverheid hangt.

De drie betrouwbaarheidsniveaus

Wat is MijnOverheid?

MijnOverheid is je persoonlijke pagina bij de overheid: Berichtenbox (officiële post van overheidsdiensten), Lopende zaken (lopende aanvragen) en Persoonlijke gegevens (wat de overheid van je weet). Je logt in met je DigiD.

Wat DigiD níet is

• Geen betaal-app. De overheid vraagt nooit via DigiD om geld over te maken.
• Geen helpdesk-instrument. Je krijgt geen legitiem DigiD-verzoek zonder dat je zelf eerst hebt geklikt.
• Geen vervanger van je bank. Je bankgegevens zitten niet in DigiD.

Module 2 · Aan de slag · BE 1/2

BE — itsme correct opzetten

1. Installeer itsme via de officiële store

   App Store (iOS) of Play Store (Android). Zoek op itsme (uitgever: Belgian Mobile ID). Niet vanaf een link uit een mail of sms — alleen via de store zelf.

   Klaar als: de app geopend is en een welkomstscherm toont.
2. Kies een activatieweg

   Optie A — via je bankkaart (KBC, Belfius, ING, Argenta, BNP Paribas Fortis, Crelan, Beobank): vul je rijksregisternummer en bankkaartgegevens in, bevestig met je kaartlezer of bank-app.

   Optie B — via je eID-kaart: nodig is een kaartlezer plus pincode van je identiteitskaart. Werkt via de eID Viewer op je laptop.

   Klaar als: je in itsme een 5-cijferige itsme-code hebt aangemaakt.
3. Maak je itsme-code, maak 'm sterk

   Vermijd 12345, je geboortejaar of je huisnummer. Onthoud de code; itsme vergeet 'm niet voor je.

4. Test direct met een overheidsdienst

   Ga naar myminfin.be (FOD Financiën), kies "Aanmelden met itsme". Je krijgt een push op je telefoon, vult je itsme-code in — en je bent binnen.

   Klaar als: je MyMinfin-startscherm opent zonder fout.

Module 2 · Aan de slag · BE 2/2

BE — eBox aanzetten

Officiële post van FOD's, gemeente, pensioendienst en mutualiteit komt standaard nog op papier — tenzij je de eBox aanzet. Doe het één keer en je hebt voorgoed één plek waar alles binnenkomt, gratis.

1. Ga naar mybox.belgium.be

   Typ het adres met de hand in je browser. Klik op "Aanmelden" en kies itsme (eenvoudigst).

2. Activeer eBox

   Eerste bezoek: doorloop het stappenplan, accepteer de voorwaarden. Vink desgewenst aan dat je papieren post wil stopzetten.

3. Stel notificaties in

   Bij "Mijn voorkeuren" kies je een e-mailadres voor meldingen. Gebruik je hoofd-e-mail (uit Module 0). Zo mis je geen aanslagbiljet meer.

   Klaar als: eBox toont "Notificaties actief" met je e-mailadres.
4. Check een eerste echte brief

   Open een van de berichten die er al staan (vaak een welkomstbrief van de FOD). Kijk hoe een echte eBox-melding eruit ziet — dat helpt je in Module 3 om nep van echt te onderscheiden.

Wat hoort niet in eBox?

• Geen post van privébedrijven (Telenet, Proximus, energie).
• Geen brieven van je bank.
• Geen "betaal nu of we sluiten je account" — dat is altijd fraude.

Module 2 · Aan de slag · NL 1/2

NL — DigiD-app activeren

Heb je een DigiD met alleen wachtwoord + sms? Tijd om naar niveau Midden te gaan via de DigiD-app. Sneller, veiliger, en bijna overal vereist.

1. Installeer de DigiD-app via de officiële store

   App Store (iOS) of Play Store (Android). Uitgever: Logius / DUO / Ministerie van Binnenlandse Zaken. Niet via een link uit een sms of mail.

   Klaar als: de app open is en om je DigiD vraagt.
2. Log eenmalig in en koppel

   Vul je gebruikersnaam en wachtwoord in, ontvang een sms-code en bevestig. Je app vraagt om een pincode (5 cijfers) of biometrie.

3. Bevestig je app met een activatiecode per brief

   DigiD stuurt een fysieke brief naar je geregistreerde adres (3–5 werkdagen). Daarin staat een activatiecode. Voer die in de app in.

   Klaar als: de app toont "Activatie gelukt" en je voortaan via de app inlogt.
4. Test op de Belastingdienst

   Ga naar belastingdienst.nl → "Inloggen Mijn Belastingdienst". Kies "DigiD-app", scan de QR-code op je laptop met je telefoon, voer je pincode in.

Optioneel — naar niveau Substantieel

In de DigiD-app: "ID-check". Scan de NFC-chip van je paspoort of rijbewijs. Duurt 5 minuten, geeft je toegang tot zorg- en notarisportalen. Niet verplicht — maar handig om vandaag al te doen als je hier toch zit.

Module 2 · Aan de slag · NL 2/2

NL — Berichtenbox en voorkeuren

De Berichtenbox in MijnOverheid is je officiële digitale brievenbus van de overheid. Brieven van de Belastingdienst, UWV, SVB, gemeente en RDW komen daar binnen. Eenmaal aangezet: één plek, één meldingsadres.

1. Log in op mijn.overheid.nl

   Typ het adres met de hand in je browser. Kies "Inloggen met DigiD" en gebruik je app.

2. Activeer de Berichtenbox

   Eerste bezoek: accepteer de gebruiksvoorwaarden. Klik "Berichtenbox aanzetten".

3. Stel notificatie-mail in

   Bij "Instellingen → E-mailadres" vul je je hoofd-e-mail in. Bevestig via de link die je toegestuurd krijgt. Voortaan krijg je een e-mail als er nieuwe officiële post is.

   Klaar als: Berichtenbox toont "Notificaties actief".
4. Selecteer organisaties

   Bij "Organisaties" kun je per organisatie kiezen of post digitaal of nog op papier komt. Aanrader: zet álles digitaal, behalve waar wettelijk papier nodig blijft.

Wat hoort niet in MijnOverheid?

• Geen post van banken of energiebedrijven.
• Geen "betaal direct" of "je DigiD verloopt morgen" — dat is altijd fraude.
• Geen Marktplaats- of betaalverzoeken.

Module 2 · Aan de slag · BE + NL

Telefoon verloren? Het noodplan.

Eén kwartier nu invullen voorkomt straks een week paniek. Onderstaand noodplan ligt straks dubbelgevouwen bij je paspoort.

Mijn noodgegevens — invullen met pen

Module 2 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

Algemeen

• Mijn telefoon heeft een sterke schermcode (uit Module 0).
• Mijn eID-kaart (BE) of paspoort (NL) ligt niet in dezelfde tas als mijn telefoon.
• Mijn noodgegevens op pagina 25 zijn ingevuld met pen.

Alleen BE

• itsme is geactiveerd op precies één telefoon.
• Mijn itsme-code is geen geboortejaar, geen 12345, geen huisnummer.
• Ik heb één keer succesvol ingelogd op MyMinfin of een andere overheidsdienst.
• eBox staat aan, notificaties komen op mijn hoofd-e-mailadres binnen.
• Mijn pincode + pukcode van de eID-kaart liggen apart bewaard.

Alleen NL

• DigiD-app is geïnstalleerd en geactiveerd (brief is binnen, code ingevoerd).
• Ik heb één keer succesvol ingelogd op Mijn Belastingdienst via de app.
• Berichtenbox in MijnOverheid staat aan, notificatie-mail bevestigd.
• Mijn DigiD-wachtwoord staat in mijn wachtwoordkluis (Module 1).
• (Optioneel) ID-check uitgevoerd voor niveau Substantieel.

Module 2 · Troubleshooting

Wat als…

Module 2 · Afsluiting

Module 2 — afgerond.

Je officiële digitale sleutel werkt, je weet hoe je hem opnieuw aanmaakt bij verlies, en je officiële post komt voortaan op één plek binnen. Bij elke nieuwe overheids- of zorgdienst hoef je vanaf nu geen nieuw account meer aan te maken — je logt in met itsme (BE) of DigiD (NL).

Samenvatting in drie zinnen

1. itsme of DigiD-app is je dagelijkse sleutel; eID of paspoort is je moedersleutel.
2. Geen onverwachte push betekent geen inlog — weiger en bel zelf.
3. eBox (BE) of Berichtenbox (NL) maakt officiële post controleerbaar en nep makkelijk herkenbaar.

Huishoudelijke routine vanaf nu

• Eén keer per maand de eBox / Berichtenbox openen, ook als je geen mail hebt gehad — soms hapert een notificatie.
• Bij elke nieuwe telefoon: itsme of DigiD opnieuw activeren voordat je de oude weggooit.
• Loopt je eID-kaart (BE) of paspoort (NL) binnen een jaar af? Zet het in je agenda — verlopen documenten blokkeren herstel.

Volgende stap → Module 3 — Phishing & scams herkennen. Nu je weet hoe een echt overheidsbericht eruit ziet, gaan we leren wat een nep bericht onthult — in zes patronen.

Welke stap kostte de meeste tijd? _________________________________
Nog onduidelijkheden om in Module 3 mee te nemen? _____________________

Module 3 · Inleiding

Waarom phishing nog steeds werkt

Phishing is geen technische val. Het is een psychologische val. Aanvallers gokken niet op een fout in jouw browser — ze gokken op vermoeidheid, haast en gezag. Wie je vandaag belt of mailt om "iets dringend op te lossen", werkt met dezelfde drie hendels: tijdsdruk, autoriteit en angst.

Casus

Anita (62), Mechelen. Krijgt een sms: "Uw Bpost-pakket kan niet bezorgd worden, betaal €1,82 voor herbezorging". €1,82 voelt onschuldig. Ze klikt, vult haar bankkaart in op een namaakpagina. Die nacht: drie afschrijvingen van €350 via een nieuwe digitale wallet. — Eén bedrag onderaan een link checken kost vijf seconden. Drie weken bankgeschil voorkomen.

Module 3 · Theorie · 1 van 2

De zes scampatronen

Bijna elke scam past in één van deze zes vakjes. Herken het vakje, en het bericht verliest zijn kracht.

Module 3 · Theorie · 2 van 2

De 5-seconden-check

Vijf vragen, drie tellen elk. Werkt voor mail, sms, WhatsApp en telefoongesprek. Als één antwoord niet klopt: stoppen.

1. Was ik dit verwachten?

   Heb je écht een pakket besteld? Doe je nu écht een aangifte? Zonder context wachten — fraudeurs werken op timing en geluk.

2. Klopt de afzender — heel precies?

   Niet alleen de weergavenaam. Het volledige adres of nummer. bpost.be is echt; bpost-be.com is nep. +32 478 … is een gewoon gsm-nummer, niet de bank.

3. Welk patroon herken ik?

   Pakket, betaling, helpdesk, autoriteit, romantiek, urgentie — of een combinatie. Het herkennen alleen al verlaagt de spanning.

4. Word ik onder druk gezet?

   "Binnen 24 uur", "klik nu", "anders…". Echte instanties geven je altijd tijd. Druk is bijna altijd een rode vlag.

5. Wat als ik dit zou negeren?

   Bij echt belangrijke zaken komt er een tweede kanaal — een brief, een telefoontje, een vermelding in je eBox / Berichtenbox. Bij een scam is dat ene kanaal alles.

Module 3 · Patroon 1 van 6 · Pakket

"Uw pakket kan niet worden bezorgd"

Veruit het meest voorkomende type sms-scam in BE en NL. Werkt omdat iederéén weleens iets verwacht — Bol, Coolblue, AliExpress, Bpost, PostNL.

Hoe controleer je een pakket veilig?

1. Open de app of website van de verzender (Bol, Coolblue, AliExpress) zelf.
2. Klik daar door naar "track and trace". Daar staat de échte status.
3. Bpost (BE): bpost.be/track. PostNL (NL): postnl.nl/tracktrace. Met de hand intypen.

Module 3 · Patroon 2 van 6 · Betaling

"Verdachte transactie — bevestig"

Het meest schadelijke patroon. Speelt direct op angst voor verlies van geld. Vaak gevolgd door een telefoontje van "de fraude-afdeling".

Wat doet je bank wél?

• Een melding in de eigen bank-app ("Bevestig deze betaling met je app").
• Een blokkade van de kaart, met instructie om zelf Card Stop (BE, 078 170 170) of het bekende noodnummer (NL) te bellen.
• Nooit een link in een sms naar een loginpagina.
• Nooit "lees uw 2FA-code voor".

Module 3 · Patroon 3 van 6 · Helpdesk

"Wij hebben een probleem op uw computer ontdekt"

Speelt vaak per telefoon, soms in Engels met accent, soms in vlot Nederlands. De beller wil "samen even meekijken" via een afstandbedienings-programma.

Standaardantwoord — hardop oefenen

"Dank u, ik bel u terug via het officiële nummer." En ophangen. Geen enkele echte helpdesk neemt je dat kwalijk.

Andere variant: "uw internet ligt zo plat"

Belt iemand namens Proximus, Telenet, Orange, KPN, Ziggo of Odido en zegt dat er "een storing aankomt"? Vraag een dossiernummer, hang op, bel je eigen provider terug via het nummer op je factuur.

Module 3 · Patroon 4 van 6 · Autoriteit

"U krijgt €428 terug. Bevestig uw rekening."

Een teruggave die om jouw bankgegevens vraagt. Speelt op het gunstige gevoel van geld terugkrijgen — verlaagt je waakzaamheid.

Hoe je een teruggave écht ziet

• NL: log met DigiD-app in op mijn.belastingdienst.nl. Daar staat eventueel een teruggave.
• BE: via itsme op myminfin.be onder "Mijn fiscale dossier".
• Wijzigen van rekeningnummer voor uitbetaling kan alleen via diezelfde eigen omgeving — niet via een link uit een mail.

Module 3 · Patroon 5 van 6 · Romantiek & vertrouwen

"Mam, dit is mijn nieuwe nummer."

Werkt op familieliefde en lange-termijn-vertrouwen. Soms in een paar uur gespeeld (WhatsApp-mama), soms over maanden opgebouwd (datingfraude).

Het tegengif

1. Bel het oude nummer. Werkt 'm? Mooi — dan is de appende persoon niet je kind.
2. Stel een vraag die alleen je kind kan beantwoorden. "Waar gingen we vorig jaar Pasen heen?" Geen "wat is mijn naam".
3. Maak vooraf een familie-codewoord. Eén ongebruikelijk woord dat alleen jullie kennen. Zonder dat woord: geen geld.

Datingvariant

Iemand op een datingsite die nooit kan videobellen, op missie zit met het leger, of in het buitenland vastzit en geld nodig heeft om "thuis te komen": scam. Eén vraag stopt 't: "Kunnen we elkaar morgen ontmoeten?" Het antwoord is altijd nee.

Module 3 · Patroon 6 van 6 · Urgentie

"Uw account verloopt binnen 24 uur"

Het mengsmeer dat overal doorheen loopt — vaak het laatste duwtje bij een van de andere patronen. Maar bestaat ook op zichzelf.

Variant: Marktplaats / Vinted / 2dehands "veilig betalen"

Je verkoopt iets, de koper stuurt een link voor "veilig betalen" via een payment service provider. Op die nepsite vul je je bankgegevens in om "de betaling te ontvangen". In werkelijkheid is dat een betalingsopdracht áf van jouw rekening.

• Marktplaats, Vinted en 2dehands sturen nooit links in privéchats om te betalen of te ontvangen.
• Verdacht? Houd communicatie binnen het platform en gebruik alleen de officieel ondersteunde betaal­methodes.

Module 3 · Als je geklikt hebt

Wel geklikt. Wat nu?

Iedereen klikt weleens. Geen schaamte — wel snelheid. Hoe sneller je reageert, hoe meer schade je voorkomt. Loop dit script af in deze volgorde.

1. Heb je alleen geklikt? Dat is meestal nog oké.

   Geen wachtwoord ingevuld, geen bestand geopend, geen code gegeven? Sluit het tabblad, verwijder de mail. Eventueel een virusscan op je laptop draaien — maar paniek is niet nodig.

2. Heb je een wachtwoord ingevuld? Direct wijzigen.

   Ga naar de echte website van die dienst — typ het adres met de hand — en wijzig het wachtwoord. Heb je hetzelfde wachtwoord ook ergens anders gebruikt? Daar ook wijzigen. (Met je kluis uit Module 1 gaat dat snel.)

3. Heb je je bankgegevens ingevuld? Bel je bank — nu.

   BE: Card Stop — 078 170 170 — blokkeert direct. Bel daarna je eigen bank-noodnummer voor terug­boekingen.

   NL: bel het noodnummer van je bank dat je in Module 0 hebt opgeschreven. ABN AMRO, ING, Rabobank en bunq hebben allemaal 24/7-bereik.

4. Heb je een 2FA-code voorgelezen? Stop alles.

   Direct naar Module 8 (Incident response). Iemand probeert nu in jouw account in te loggen. Wijzig wachtwoord, log alle sessies uit, bel je bank.

5. Meld het — voor jezelf en voor anderen.

   BE: stuur de mail of sms door naar verdacht@safeonweb.be. Niet beantwoorden — alleen doorsturen.

   NL: meld bij fraudehelpdesk.nl. Voor sms: stuur door naar 7726 (gratis).

Module 3 · Inrichten

"Phishing melden" in je e-mail

Met één klik laten weten dat een mail nep is — je e-mailprogramma leert ervan, en je beschermt anderen. Het zit overal, maar nooit op dezelfde plek.

1. Gmail (web of app)

   Open het bericht → menuknop (⋮) rechtsboven → "Phishing melden". Niet alleen "Spam" — phishing is een aparte categorie.

2. Outlook / Hotmail (web)

   Open bericht → menuknop → "Junk → Phishing melden". Outlook stuurt het rapport door naar Microsofts veiligheids­team.

3. Apple Mail (iPhone of Mac)

   Apple Mail heeft geen ingebouwde "phishing"-knop. Stuur de mail door naar reportphishing@apwg.org (anti-phishing working group) of naar het officiële meldpunt van je land.

4. Sms (Android & iPhone)

   Druk lang op het bericht → "Doorsturen". Stuur naar 7726 (NL, gratis) of naar verdacht@safeonweb.be (BE, via mail). Daarna: bericht verwijderen.

Mijn meldpunten — invullen

Module 3 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

• Ik kan de zes scampatronen uit mijn hoofd noemen.
• De 5-seconden-check ken ik (of hangt aan de koelkast).
• Ik heb één keer een verdachte mail of sms gemeld bij safeonweb.be (BE) of 7726 / fraudehelpdesk.nl (NL).
• "Phishing melden" werkt in mijn e-mailprogramma (Gmail / Outlook / Apple Mail).
• Mijn meldpunten staan op pagina 40 ingevuld.
• Ik heb met mijn partner of huisgenoot afgesproken: bij twijfel — ophangen en samen kijken.
• Met mijn ouders / familie heb ik het familie-codewoord afgesproken (als toepasselijk).

Module 3 · Troubleshooting & afsluiting

Wat als… & afsluiting

Samenvatting in drie zinnen

1. Bijna elke scam past in zes patronen — kennen verkort je reactietijd.
2. De 5-seconden-check (verwacht? afzender? patroon? druk? negeerbaar?) werkt overal.
3. Echte instanties laten je nooit via een mailknop inloggen. Punt.

Huishoudelijke routine vanaf nu

• Bij elke nieuwe scam-trend in het nieuws: 5 minuten met je gezin bespreken aan tafel.
• Eén keer per maand spam- en phishingmap legen.
• Bij twijfel: ophangen, een uur wachten, dan terugbellen via een nummer dat je zelf hebt opgezocht.

Volgende stap → Module 4 — Bankieren, betalen & oplichting. Nu je nep-bankberichten herkent, gaan we ervoor zorgen dat je bank zelf klaarstaat als er wel iets misgaat.

Module 4 · Inleiding

Beperk de schade vóór er iets gebeurt

De voorgaande modules gingen over de deuren dicht houden. Deze module gaat over wat er kan gebeuren als iemand er tóch doorheen komt. Drie kleine handelingen in je bankapp zorgen ervoor dat een fout van een uur niet een schade van een maand wordt.

Casus

Joris (54), Antwerpen. Krijgt een telefoontje van "de KBC fraudedienst" die zegt dat zijn rekening "geblokkeerd moet worden via een overboeking naar een veilige rekening". Joris werkt mee, twee overschrijvingen van €4.500 vertrekken. Probleem: zijn daglimiet stond op €10.000 — standaard bij veel banken. Met een limiet van €1.500 was de schade beperkt geweest. — Limieten zetten kost 4 minuten.

Module 4 · Theorie-light

Wat je bank wél en niet doet

Drie zinnen die de helft van alle bankfraude voorkomen — leer ze uit je hoofd.

Sterke klant­authenticatie (SCA)

Sinds 2019 is "Strong Customer Authentication" verplicht in de EU. Concreet betekent dat: bij elke betaling boven een drempelbedrag (meestal €30) moet je actief bevestigen via je bank-app, itsme, of digipass. Dat is een goede ontwikkeling — maar het maakt jouw bevestigingsactie cruciaal. Wat jij bevestigt, gaat door.

Module 4 · Aan de slag · stap 1 van 4

Stap 1 — Daglimieten verlagen

Hoeveel geef je in een normale week écht uit? Honderd euro? Driehonderd? Zet je daglimiet daar net boven. Doe je af en toe een grote aankoop, dan verhoog je 'm tijdelijk voor één dag.

Drie limieten om aan te kijken

1. Overschrijvingen per dag — vaak standaard €5.000–€10.000. Aanrader: €1.000–€2.000.
2. Kaartbetalingen / online aankopen per dag — vaak standaard €2.500. Aanrader: €500–€1.000.
3. Geldopname aan automaat per dag — vaak standaard €1.250. Aanrader: €250–€500.

Waar vind je het — per bank

Mijn limieten — invulblok

Module 4 · Aan de slag · stap 2 van 4

Stap 2 — Meldingen aanzetten

Een push of e-mail bij elke uitgaande betaling. Klinkt opdringerig — went binnen een week. Als er iets vreemds gebeurt, weet je het binnen seconden, niet bij het volgende rekeningoverzicht.

1. Push-meldingen voor uitgaande betalingen

   Zet in je bank-app de meldingen aan voor: (a) elke afschrijving boven een drempelbedrag (bv. €25), (b) elke betaling buiten je land, (c) elke nieuw aangemaakte begunstigde.

2. Kaart­meldingen (debet- en kredietkaart)

   Idem voor je bankkaart en eventuele kredietkaart. Zet er een melding op voor elke online aankoop, niet alleen offline.

3. Een (klein) bedrag op spaarrekening apart zetten

   Zet je spaarrekening op een aparte rekening die niet standaard zichtbaar is in je app, of die alleen via een extra bevestiging benaderbaar is. Bij KBC, Belfius en ABN AMRO kan dat met één klik. Geld dat moeilijker bereikbaar is, is moeilijker te stelen.

4. Contactloos uit als je 'm bijna nooit gebruikt

   Contactloos betalen is veilig — maar als je 'm zelden gebruikt, schakel 'm uit in de app. Eén knop, hele functie weg, weer aan wanneer je hem nodig hebt.

Mijn meldingen — checklist

• Push aan voor uitgaande betalingen boven €25.
• Push aan voor buitenlandse betalingen.
• Push aan voor nieuwe begunstigde.
• Kaart­meldingen aan voor online aankopen.
• Spaarrekening minder zichtbaar / met extra bevestiging.

Module 4 · Aan de slag · stap 3 van 4

Stap 3 — Vertrouwde begunstigden

Veel banken laten je rekeningen als vertrouwd markeren. Naar die rekeningen mag je vrijuit overschrijven; naar nieuwe rekeningen geldt automatisch een extra bevestiging of een wachttijd van enkele uren.

Wat zet je op de witte lijst?

• Je eigen andere rekeningen (spaar, beleggingen, partner).
• Je vaste rekening voor huur of hypotheek.
• Je vaste leveranciers (kinderopvang, energie, telecom).
• Familieleden waar je regelmatig naar overschrijft.

Wat zet je er niet op?

• Webshops en eenmalige aankopen.
• Tikkies en betaalverzoeken — die werken al via een andere route.
• Zakelijke klanten (voor zelfstandigen — zie Module 9).

Voor wie het kan: een vaste cooldown op nieuwe begunstigden

Sommige banken (bunq, ABN AMRO, KBC) laten je een vaste wachttijd instellen voor overschrijvingen naar nieuwe rekeningen (bv. 4 of 24 uur). Voor een huishouden is 4 uur al gouden — fraude wordt vaak in <30 minuten uitgevoerd; je hebt na 4 uur al gemerkt dat er iets niet klopt.

Mijn witte lijst — top-5 om in te stellen

1. ______________________________________
2. ______________________________________
3. ______________________________________
4. ______________________________________
5. ______________________________________

Module 4 · Aan de slag · stap 4 van 4

Stap 4 — Het telefoonscript

Het meest schadelijke type bankfraude in BE en NL is "bankhelpdesk-fraude": iemand belt en doet zich voor als medewerker van de fraude-afdeling. Eén standaardantwoord pareert ze allemaal. Oefen 't hardop.

Jouw vaste antwoord — leer 't uit je hoofd

"Dank u, ik bel u zelf terug via het nummer op de achterkant van mijn bankkaart."

Daarna: ophangen. Pak je kaart. Bel het nummer dat erop staat. Vraag of er inderdaad fraude is gemeld. Het echte antwoord is in 99% van de gevallen: "Nee mevrouw, niet aan onze kant."

Voor familieleden — oefen het samen

1. Spreek af: nooit codes voorlezen aan iemand aan de telefoon.
2. Spreek af: nooit overschrijven onder telefoondruk.
3. Spreek af: altijd eerst even bellen met partner / kind voor je iets bevestigt.

Module 4 · Noodnummers

Wie bel je als het misgaat?

Vul deze pagina nu in met pen. Niet op je telefoon — als die het probleem is, kun je je telefoon niet gebruiken om de nummers op te zoeken.

Algemene nummers

Mijn bank-noodnummers — invullen met pen

Module 4 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

• Mijn daglimiet voor overschrijvingen staat op een bedrag dat past bij wat ik werkelijk gebruik.
• Mijn daglimiet voor kaartbetalingen / online aankopen staat redelijk laag.
• Push-meldingen voor uitgaande betalingen staan aan.
• Mijn spaarrekening is minder zichtbaar / vraagt extra bevestiging.
• Mijn vaste ontvangers staan op de witte lijst van vertrouwde begunstigden.
• Mijn bank-noodnummer staat op pagina 50 én op de Noodkaart (pagina 95).
• Ik ken het standaardantwoord uit mijn hoofd: "Ik bel u zelf terug via het nummer op mijn bankkaart."
• Mijn partner en eventueel oudere familieleden hebben dit gesprek óók gehad.

Module 4 · Troubleshooting & afsluiting

Wat als… & afsluiting

Samenvatting in drie zinnen

1. Lage limieten en meldingen zorgen dat een fout van een uur geen schade van een maand wordt.
2. De bank vraagt nooit codes, nooit "veilige rekeningen", nooit afstandbediening.
3. Eén vaste zin pareert elk verdacht telefoontje: "Ik bel u zelf terug via het nummer op mijn bankkaart."

Volgende stap → Module 5 — Apparaten & thuisnetwerk. De infrastructuur waarop al het bovenstaande draait, op orde brengen.

Module 5 · Inleiding

De infrastructuur van een veilig huis

De vorige modules gingen over accounts en mensen. Deze module gaat over de apparaten waar alles op draait. Doel: niet alles tegelijk perfect, wel de basisinstellingen op orde, met een gastnetwerk voor de rest.

Casus

Sara & Mohamed (41 / 39), Rotterdam. Krijgen een slimme deurbel cadeau. Ze koppelen 'm aan hun hoofd-wifi met een standaardwachtwoord. De fabrikant gaat een jaar later failliet — updates stoppen. Twee jaar later toont een onderzoeker dat duizenden van die deurbellen een gat hebben. Het apparaat zit op hetzelfde netwerk als hun laptops en NAS. — Een gastnetwerk had dat gat geïsoleerd.

Module 5 · Theorie · 1 van 2

Twee netwerken, geen ingewikkelde server

Een veilig thuisnetwerk hoeft niet duur of complex te zijn. Met twee wifi-netwerken op één router heb je 80% van wat een professionele omgeving biedt.

Hoe ziet het schema eruit?

Waarom twee?

• Een slim apparaat dat een gat krijgt kan niet bij je laptop, telefoon of NAS — die zitten op een ander netwerk.
• Bezoek krijgt jouw wifi-wachtwoord nooit te zien. Je laat ze gewoon op het gastnetwerk.
• Wachtwoord van het gastnetwerk veranderen kan met één klik, zonder al je apparaten opnieuw te koppelen.

Module 5 · Theorie · 2 van 2

Wat hangt er thuis aan het internet?

Schrik niet — bij een doorsnee Belgisch of Nederlands gezin staan al snel 20–30 apparaten op de wifi. Vul de tabel hieronder in. Wat je niet kent, kun je niet beveiligen.

Tip: bijna elke router-app toont een lijst van actieve apparaten. Daar krijg je een snelle inventaris.

H = hoofdnetwerk · G = gastnetwerk

Module 5 · Aan de slag · stap 1 van 6

Stap 1 — Je telefoon op orde

Twee paden — kies de jouwe.

Module 5 · Aan de slag · stap 2 van 6

Stap 2 — Je laptop op orde

Module 5 · Aan de slag · stap 3 van 6

Stap 3 — Je router fatsoenlijk instellen

De router is het kastje van je internetprovider. Bij Proximus / Telenet Box / Orange Box (BE) en KPN ExperiaBox / Ziggo Connectbox / Odido (NL) werk je meestal via een app — sneller dan vroeger via het webadres.

1. Open de officiële app of het webadres

   De router-sticker op het kastje vermeldt vaak het webadres (192.168.1.1 of vergelijkbaar) plus beheer­naam en -wachtwoord. Of: installeer de officiële provider-app uit de App / Play Store.

2. Verander het beheer­wachtwoord

   Het standaardwachtwoord van een nieuwe router staat op de sticker — leesbaar voor iedereen die fysiek toegang heeft. Wijzig 'm naar iets uit je kluis (Module 1).

3. Controleer firmware-updates

   Bij de meeste BE/NL-providers: automatisch aan. Check één keer of dat klopt (vaak onder Systeem → Firmware of Onderhoud).

4. Versleuteling: WPA3 of WPA2 (geen WEP, geen open)

   Onder Wifi-instellingen → Beveiliging. Moderne routers staan standaard goed; check dat het niet op "WEP" of "Open" staat. WPA3 is mooi maar oudere apparaten ondersteunen het niet — WPA2 is prima.

5. UPnP en WPS uit (waar dat kan)

   UPnP opent automatisch poorten — handig voor spelconsoles, ongewenst voor de rest. Soms uitzetten kan een gameconsole hinderen; pas dan eventueel terug aan.
   WPS (de drukknop-koppeling) heeft een bekende zwakte. Liever uit.

Module 5 · Aan de slag · stap 4 van 6

Stap 4 — Het gastnetwerk inrichten

Bijna elke moderne router kan dit. Eén keer instellen, voorgoed van profijt.

1. Zoek "gastnetwerk" of "Guest Wi-Fi"

   In de provider-app of router-interface. Soms onder Wifi → Extra netwerken. Schakel het in.

2. Naam (SSID) en wachtwoord

   Geef het een herkenbare naam — bijvoorbeeld [Jouwnaam]-Gasten. Kies een fatsoenlijk wachtwoord (geen welkom123); vier willekeurige woorden volstaat.

3. Isolatie aanzetten

   Cruciaal: vink "Client isolation" of "Gasten kunnen elkaar niet zien" aan, plus "Geen toegang tot lokaal netwerk". Sommige routers noemen het anders; de bedoeling is altijd dat apparaten op het gastnetwerk elkaar én jouw hoofdapparaten niet kunnen bereiken.

4. Verhuis de slimme apparaten

   Een avond werk. Per apparaat: in de bijbehorende app loskoppelen van je hoofd-wifi en opnieuw aanmelden op het gastnetwerk. Begin met de minst kritische (verlichting, thermostaat) en bewaar bewust ingewikkelde (printer, smart-TV) voor het einde.

Mijn netwerken — invulblok

Module 5 · Aan de slag · stap 5 van 6

Stap 5 — Slimme apparaten (IoT)

Een lijst van vijf vragen voor elk slim apparaat in huis. Antwoord twee of meer keer "nee" en je hebt een goed argument om dat apparaat niet op je hoofdnetwerk te zetten — of het helemaal niet aan te schaffen.

De 5-vragen-test

1. Heeft het apparaat een fabrikant die over 3 jaar nog bestaat?
2. Krijgt het automatische beveiligings­updates?
3. Werkt het ook nog als de fabrikant zijn dienst stopt? (Lokale werking, geen verplichte cloud.)
4. Heeft de bijbehorende app een privacy­beleid dat je kan vinden en begrijpen?
5. Is het apparaat genoeg waardevol om de extra onderhouds­last waard te zijn?

Wat te doen met wat je al hebt

Module 5 · Aan de slag · stap 6 van 6

Stap 6 — Eén simpele back-up

Niet voor cyberaanvallers, wel voor de hond die je laptop omver gooit, de val van een trap, of de plotseling overleden harde schijf. Eén routine, eens per week, klaar.

De 3-2-1-regel — voor wie 't precies wil weten

• 3 kopieën van je belangrijke bestanden.
• 2 verschillende media (bv. laptop + externe schijf).
• 1 kopie buitenshuis (cloud, of bij familie).

De minimumversie voor een gezin

1. Cloud-synchronisatie aan voor wat ertoe doet

   iCloud (Mac) of OneDrive (Windows) of Google Drive: in elk geval je documenten en foto's. Eén keer instellen, het regelt zichzelf.

2. Eén keer per maand een lokale back-up

   Externe SSD aansluiten. macOS: Time Machine aan. Windows: Instellingen → Back-up → Bestanden­geschiedenis. Een uur draaien, schijf los, in een la.

3. Foto's van je telefoon

   iCloud-foto's (iPhone) of Google Foto's / Microsoft Photos (Android): aan. Of: één keer per maand handmatig kopiëren naar je laptop. Kies wat je doet, doe het consequent.

Module 5 · Controlelijst

Klaar? Loop dit af.

Telefoon

• Automatische updates aan (iOS / Android).
• "Zoek mijn iPhone" / "Vind mijn apparaat" aan en getest.
• Apps alleen uit App Store / Play Store.

Laptop

• Automatische updates aan (macOS / Windows).
• FileVault (macOS) of BitLocker (Windows) aan, herstelsleutel bewaard.
• Firewall aan, automatisch inloggen uit.

Router & netwerk

• Beheer­wachtwoord van router aangepast en in mijn kluis.
• Firmware-updates automatisch aan.
• WPA2 of WPA3 actief; geen WEP, geen open netwerk.
• UPnP en WPS uit (tenzij echt nodig).
• Gastnetwerk ingericht, met client-isolatie.
• Slimme apparaten staan op gastnetwerk.

Back-up

• Cloud-synchronisatie aan voor documenten en foto's.
• Lokale back-up gedraaid in de laatste maand.
• Eén keer een willekeurig bestand teruggehaald om te testen.

Module 5 · Troubleshooting & afsluiting

Wat als… & afsluiting

Samenvatting in drie zinnen

1. Updates aan op alles wat aan internet hangt.
2. Twee netwerken: vertrouwde apparaten op hoofd, alles wat "alleen op de wifi staat" op gast.
3. Eén back-uproutine, met jaarlijkse test.

Volgende stap → Module 6 — Kinderen & tieners online. Nu de infrastructuur staat, gaan we kijken hoe je met je kinderen tot werkbare afspraken komt.

Module 6 · Inleiding

Geen filter lost dit op. Afspraken wel.

Filters, content-blockers en schermtijdlimieten zijn nuttig, maar ze vervangen het gesprek niet. Kinderen vinden manieren om dingen werkbaar te maken; jij wilt vooral dat ze naar je toe komen als er iets schuurt. Deze module helpt je dat gesprek voeren — en daarnaast de instellingen scherp te zetten.

Casus

Familie De Smedt, Leuven. Hun zoon (13) krijgt op Snapchat een verzoek van een "leeftijdsgenoot uit Amerika" en deelt na een paar dagen een naaktfoto. Een uur later komt de chantage. Hij durft het niet thuis te vertellen tot een leerkracht het merkt. — Niet de instellingen waren het probleem (Snapchat was correct ingesteld), maar dat hij dacht dat zijn ouders boos zouden zijn. Eerlijke reactie van zijn ouders had hem 24 uur eerder kunnen helpen.

Module 6 · Theorie

Vier leeftijdsfasen, vier gesprekken

Module 6 · Aan de slag · stap 1 van 4

Stap 1 — Het gezinsgesprek

Eén avond, geen telefoons aan tafel, niet na een ruzie. Het script hieronder is een aanzet — schrap wat niet past, voeg toe wat ontbreekt.

Vijf vragen — voor jullie samen

1. Waar gebruiken we onze schermen voor?

   Inventariseer eerlijk: school, vrienden, ontspanning, social, gamen. Geen oordeel — alleen kijken.

2. Welke afspraken hebben we al, zonder ze opgeschreven te hebben?

   Niet eten met telefoon? Niet 's nachts op de slaapkamer? Maak ze expliciet.

3. Wat doen we als er iets vervelends gebeurt?

   Vooraf afspreken is goud. "Eerst stoppen, daarna komen we naar mama of papa. Geen boosheid, eerst oplossen."

4. Wat gebeurt er als een afspraak niet werkt?

   Een afspraak die in maand drie kromtrekt is geen drama; het is informatie. Plan een herijking — bijvoorbeeld elke drie maanden.

5. Wat verwachten we van elkáár als ouder?

   Geen telefoon op de bank tijdens een gesprek. Niet door blijven scrollen als de ander iets vertelt. Voorbeeldgedrag is alles.

Onze gezinsovereenkomst — schrijf 'm hier op

Module 6 · Aan de slag · stap 2 van 4

Stap 2 — Ouder-toezichts­instellingen

Eén keer instellen, daarna meegroeien met de leeftijd. Doe het sámen met je kind — niet stiekem. Leg uit wat je instelt en waarom.

Module 6 · Aan de slag · stap 3 van 4

Stap 3 — Per app: de drie schakelaars

Module 6 · Aan de slag · stap 4 van 4

Stap 4 — Als het écht ergens om gaat

Drie ernstige patronen die specifiek bij kinderen en tieners voorkomen. Voor elk: hoe het eruit ziet, en wat je doet als het bij jouw kind speelt.

1. Sextortion (afdreiging met een naaktfoto)

Patroon: een "leeftijdsgenoot" maakt snel contact, vraagt om een foto, chanteert daarna met publicatie tenzij geld of meer foto's worden gestuurd. Werkt op schaamte en tijdsdruk — vooral bij jongens 12–16 jaar.

• Niet betalen. Ooit. Het stopt niet bij één betaling.
• Niet meer reageren. Blokkeer het account in de app.
• Bewaar bewijs. Screenshots van het account, niet van de foto.
• Meld bij de app én bij het meldpunt in jouw land (zie pagina 98). NL: helpwanted.nl. BE: Child Focus 116 000.
• Doe aangifte bij de politie. Sextortion is een misdrijf — jouw kind is slachtoffer, niet dader.

2. Online pesten

Niet altijd zichtbaar voor ouders. Tekenen: stil worden na school, telefoon wegleggen, niet meer naar bepaalde plekken willen. Wat te doen:

• Luister eerst. Verbieden van de app is zelden de oplossing — voor het kind is dat een tweede straf.
• Bewaar bewijs (screenshots).
• Betrek school: in BE/NL hebben scholen meldplicht en protocollen.
• Blokkeer en rapporteer in de app.
• Niet-anonieme pestberichten op school: aangifte mogelijk.

3. Grooming (volwassene bouwt vertrouwen op met minderjarige)

Patroon: complimenten, geheim­zinnigheid ("dit is tussen ons"), vragen om foto's, voorstel om af te spreken. Kan maanden duren.

• Praat eerlijk: "Een volwassene die je vraagt iets geheim te houden voor papa-mama, is geen vriend."
• Bewaar bewijs, blokkeer, meld bij de app.
• BE: childfocus.be — Child Focus, 116 000.
  NL: veiligthuis.nl — 0800-2000 (24/7).
• Aangifte bij de politie: grooming is strafbaar in BE en NL.

Module 6 · Controlelijst & afsluiting

Klaar? Loop dit af.

• We hebben één gesprek gevoerd over schermen en afspraken — zonder telefoons aan tafel.
• De drie gezinsafspraken staan op pagina 68 opgeschreven.
• Een herijkingsdatum (3–6 maanden) staat in de agenda.
• Op de telefoon van mijn kind staan Schermtijd (iOS) of Family Link (Android) ingericht.
• Voor elk van de gebruikte apps zijn de drie schakelaars (pagina 70) goed gezet.
• Ik heb hardop tegen mijn kind gezegd: "Als er iets gebeurt, kom je naar mij. Ik word niet boos."
• De meldpunten Child Focus 116 000 (BE) en Veilig Thuis 0800-2000 (NL) staan in mijn contacten.
• 's Nachts liggen de telefoons niet op de slaapkamer.

Samenvatting in drie zinnen

1. Eén gezinsovereenkomst die meegroeit slaat tien losse instellingen.
2. Schermtijd / Family Link zet je sámen op — niet stiekem.
3. Bij sextortion, pesten of grooming: niet betalen, bewijs bewaren, melden, en kalm reageren.

Volgende stap → Module 7 — Privacy & data-minimalisatie. Wat je niet weggeeft, kan ook niet lekken.

Module 7 · Inleiding

Wat je niet weggeeft, kan ook niet lekken

Privacy is geen alles-of-niets-keuze. Het is een dagelijkse rekensom: levert het delen van deze data me genoeg op om het risico waard te zijn? Drie kleine gewoontes verkleinen je digitale voetafdruk merkbaar — en daarmee de schade als ergens iets misgaat.

Theorie-light: drie soorten data

Niet alle data is even gevoelig. Een eenvoudige rangschikking:

Module 7 · Aan de slag · stap 1 van 3

Stap 1 — Cookies en browser

De 5-seconden-cookiebanner-routine

1. Zoek de knop "Alles weigeren" of "Alleen noodzakelijke" — vaak verstopt onder "Instellingen" of als kleine grijze tekst.
2. Geen weigeren-knop? Klik op "Voorkeuren beheren", schakel alles uit behalve "Strikt noodzakelijk", en bevestig.
3. Veel websites in de EU moeten weigeren even makkelijk maken als accepteren. Doen ze dat niet? Sluit het tabblad, gebruik een andere bron.

Welke browser past bij jou?

Eén keer instellen — drie schakelaars in elke browser

• Browser-instellingen → Privacy → "Strict" tracking-bescherming.
• Cookies van derden → Blokkeren.
• Do Not Track / Global Privacy Control → Aan.

Module 7 · Aan de slag · stap 2 van 3

Stap 2 — De zondagmorgen-routine

Tien minuten per maand. Niet langer. Zo houd je 'm vol.

1. Eén nieuwsbrief afmelden

   Open de oudste nieuwsbrief in je inbox. Scroll naar onder. Klik "Afmelden" / "Unsubscribe". Klaar. Eén per week maakt 50 per jaar.

2. Eén oud account opzeggen

   Een dienst die je een jaar niet hebt gebruikt? Log in, ga naar "Account verwijderen". Lukt het niet via de website? Mail ze met de sjabloon op pagina 77.

3. Eén app van je telefoon halen

   Apps die je twee maanden niet hebt geopend mogen weg. Verwijderen stopt ook hun toegang tot locatie, contacten en achter­grond­activiteit.

E-mail-aliassen — één e-mail, veel kanalen

In plaats van bij elke webshop hetzelfde e-mailadres in te vullen: gebruik aliassen. Eén echte inbox, maar elke dienst krijgt een uniek alias dat je kunt uitschakelen als de spam te erg wordt.

• iCloud (iPhone / Apple-account): "Verberg mijn e-mailadres" bij Apple ID → Privacy → Verberg mijn e-mailadres. Onbeperkt aliassen.
• Proton Pass / SimpleLogin: gratis aliasdienst, werkt overal. Goede aanvulling op een wachtwoordkluis.
• Gmail-truc: zet +webshop achter je naam: jij+coolblue@gmail.com komt in dezelfde inbox, maar je kunt sorteren en filteren.

Module 7 · Aan de slag · stap 3 van 3

Stap 3 — Je AVG-rechten gebruiken

Onder de AVG (BE/NL) heb je vijf bruikbare rechten. Bedrijven moeten binnen één maand reageren. Niet doen? Dan kun je een klacht indienen bij de toezichthouder.

Sjabloon­mail — verwijderverzoek

Werkt niet? Klacht indienen.

• BE — Gegevens­beschermings­autoriteit (GBA): gegevensbeschermingsautoriteit.be. Online klachtenformulier, gratis.
• NL — Autoriteit Persoonsgegevens (AP): autoriteitpersoonsgegevens.nl. Online klachtenformulier, gratis.

Module 7 · Controlelijst & afsluiting

Klaar? Loop dit af.

• Ik weet welke knop in cookiebanners "Alles weigeren" doet (of "Alleen noodzakelijke").
• Mijn browser heeft strikte tracking-bescherming aan + tracker-blocker geïnstalleerd.
• Ik heb één keer een nieuwsbrief afgemeld in de laatste maand.
• Ik heb één oude dienst opgezegd of verwijderd.
• Ik gebruik een alias of "+"-truc voor nieuwe webshops.
• De sjabloon op pagina 77 staat ergens dat ik 'm zo terugvind.
• Ik weet waar ik klacht indien (BE: GBA · NL: AP).

Wat als…

Samenvatting in drie zinnen

1. Bewuster delen + tracker-blocker = grootste privacywinst.
2. Tien minuten per maand opruimen verslaat één keer per jaar grote schoonmaak.
3. AVG-rechten werken — als je ze daadwerkelijk gebruikt.

Volgende stap → Module 8 — Incident response. Want zelfs met alles goed ingericht: soms gebeurt het toch.

Module 8 · Het protocol

Het eerste uur — wat te doen, in welke volgorde

Adem in. Pak deze pagina. Loop het schema af. Niet alles is van toepassing — sla over wat niet past. Maar wat wél van toepassing is: in deze volgorde, direct.

Welk scenario heb je?

• Scenario A — Gehackte e-mail of account → pagina 81
• Scenario B — Gestolen of verloren telefoon → pagina 82
• Scenario C — Frauduleuze betaling of gestolen bankkaart → pagina 83

Module 8 · Scenario A

Gehackte e-mail of account

Tekenen: je kunt niet meer inloggen, er staan verzonden berichten die niet van jou zijn, of vrienden krijgen vreemde mails uit jouw naam.

1. Op een ánder apparaat — wijzig wachtwoord

   Ga via een schoon apparaat (geen mogelijk besmette laptop) naar je e-mailprovider. Gebruik "wachtwoord vergeten". Lukt het niet via je telefoonnummer of herstelmail? Gebruik je herstelcodes (Module 1, pagina 13).

2. Log alle sessies uit

   In de account-instellingen: Beveiliging → Apparaten / Actieve sessies → "Uitloggen op alle apparaten". De aanvaller raakt zijn toegang kwijt.

3. Zet 2FA aan (of opnieuw)

   Authenticator-app of sms — wat dan ook. Print direct nieuwe herstelcodes en schrijf ze op pagina 13.

4. Check doorstuurregels en herstel-e-mail

   Aanvallers zetten vaak een doorstuurregel op (al jouw post stuurt door naar hun adres) of voegen een herstel-e-mail toe. Check Instellingen → Filters / Doorsturen / Beveiliging → Herstelopties. Onbekende regels: verwijder.

5. Wijzig wachtwoorden van gekoppelde accounts

   E-mail geeft toegang tot bijna alles. Wijzig minstens: bank, cloud-opslag, sociale media, marktplaatsen — met unieke wachtwoorden uit je kluis (Module 1).

6. Waarschuw je contacten

   Een korte bericht: "Mijn account is gehackt geweest. Negeer vreemde berichten van mij van gisteren." Voorkomt dat vrienden door de oplichting heen vallen.

Module 8 · Scenario B

Telefoon gestolen of verloren

1. Lokaliseer en vergrendel — op afstand

   iPhone: ga op een ander apparaat naar iCloud.com/find, log in met je Apple-ID, kies "Modus Verloren". Het toestel toont een bericht en blokkeert.

   Android: android.com/find. Vergrendel, laat een bericht zien, of wis.

2. Blokkeer je simkaart

   Bel je mobiele provider. De simkaart wordt onbruikbaar — geen sms-codes meer voor de dief.

3. Deactiveer itsme / DigiD

   BE — itsme: log op een ander apparaat in op my.itsme.be met je eID-kaart + kaartlezer, kies "Deze app uitzetten".

   NL — DigiD: bel de DigiD-helpdesk 088 123 65 55.

4. Bel Card Stop (BE) of je bank (NL)

   Banken kunnen je bank-app op het verloren toestel deactiveren — ook al heeft de dief je pincode niet, dit voorkomt aanvaller-pogingen.

5. Wijzig je belangrijkste wachtwoorden

   Vooral als je 2FA-codes op het toestel kreeg via sms. E-mail eerst, daarna keten.

6. Wis als je het toestel niet terug verwacht

   Na 24–48 uur zonder vinden: kies in Find My / Vind mijn apparaat voor "Wis dit apparaat". Onomkeerbaar — maar dat is precies wat je wil als het toestel echt weg is.

Module 8 · Scenario C

Frauduleuze betaling of gestolen kaart

1. Card Stop (BE) — 078 170 170

   24/7 bereikbaar. Geeft direct een blokkade op alle Belgische bankkaarten gekoppeld aan jouw rijksregisternummer. Ook voor digitale wallets (Payconiq, Apple Pay, Google Pay).

2. NL — bel je bank op het nummer op de kaart

   ABN AMRO, ING, Rabobank, bunq — alle 24/7. Vraag om "terugroeping van betaling" (recall) als de overschrijving recent is.

3. Verzamel bewijs

   Screenshots van de frauduleuze transactie. Eventuele sms/mail die de fraude voorafging. Datum, tijd, bedrag, ontvangende IBAN — alles wat je nodig hebt voor aangifte.

4. Doe aangifte bij de politie

   BE: lokaal politiekantoor, of online via police-on-web.be.
   NL: 0900-8844 of online via politie.nl → "Aangifte doen".

   Vraag om een proces-verbaal-nummer. Geef dat door aan je bank binnen 48 uur.

5. Meld bij het centrale meldpunt

   BE: verdacht@safeonweb.be (mail) of safeonweb.be (web).
   NL: fraudehelpdesk.nl of 088 786 73 72.

Bewijslijst — vul nu in

Module 8 · Aangifte & afsluiting

Hoe je netjes aangifte doet

Wie netjes aangifte doet, wordt serieuzer genomen. Bereid dit voor:

• Wat is er precies gebeurd? Schrijf in 5–10 zinnen het verloop op.
• Wanneer? Datum, tijd, in welke volgorde.
• Bedragen / accounts / IBANs.
• Schermafbeeldingen (mail, sms, app, bankafschrift).
• Wat heb je zelf al gedaan? (Bank gebeld, codes gewijzigd, gemeld.)

Wanneer is het écht spoed (112)?

• Iemand bedreigt jou of je familie nu, persoonlijk.
• Iemand staat letterlijk voor de deur die zegt "namens de bank" of "politie" jouw kaart of geld op te halen.
• Sextortion van een minderjarige waarbij chantage binnen uren wordt uitgevoerd.

Voor alle andere zaken: het niet-spoednummer of online aangifte.

Controlelijst

• Bank is gebeld (Card Stop BE of bank NL) — referentie genoteerd.
• Simkaart geblokkeerd bij provider.
• Hoofd-e-mail-wachtwoord gewijzigd, sessies uitgelogd, 2FA aan.
• itsme of DigiD gedeactiveerd (indien telefoon weg).
• Schermafbeeldingen / bewijs verzameld.
• Aangifte gedaan — PV-nummer doorgegeven aan bank.
• Gemeld bij safeonweb.be (BE) of fraudehelpdesk.nl (NL).
• Familie / partner ingelicht.

Tot slot. Het gebeurt iedereen weleens. Geen schaamte — wel snelheid. Hoe sneller en methodischer je handelt, hoe minder schade blijft hangen. En als het achter de rug is: pauze van een avond, daarna kijken wat je in modules 1–7 nóg een tandje strakker kunt zetten.

Volgende stap → Module 9 — Zelfstandigen-extra (Premium) als je een eenmanszaak hebt. Anders: gefeliciteerd — je hebt het hoofddeel afgerond.

Module 9 · Inleiding

Eén persoon. Eén laptop. Heel veel verantwoordelijkheid.

Voor een eenmanszaak gelden grotendeels dezelfde regels als voor een multinational — minus de IT-afdeling. Deze module behandelt drie zaken die een gezinsmodule niet raakt: AVG-conforme klant­administratie, factuur- en CEO-fraude, en een back-up-plus-continuïteitsblad dat je werk redt als jij of je laptop morgen weg is.

Casus

Sofie (39), grafisch ontwerper, Mechelen. Stuurt een factuur via e-mail aan een grote klant. Aanvaller had eerder via een gehackte mailtoegang het bericht onderschept en stuurt een dag later een "correctie": "Excuses, betaal aub op deze rekening: BE… (nieuw)." De klant betaalt €4.870 op die andere rekening. — Eén IBAN-wijzigings­procedure (pagina 90) had het voorkomen.

Module 9 · Theorie-light

AVG voor de eenmanszaak — in één bladzijde

De AVG is niet voor multinationals geschreven; ze geldt ook voor jou. De belangrijkste verplichtingen voor een freelancer of eenmanszaak in BE/NL:

Module 9 · Aan de slag · stap 1 van 6

Stap 1 — Verwerkings­register

Eén pagina, eens per jaar bijwerken. Vul de tabel hieronder in met jouw situatie.

Mijn typische verwerkers — invullen

Module 9 · Aan de slag · stap 2 van 6

Stap 2 — Waar leven je klantgegevens?

Voor een freelancer is dat zelden één plek. Doel: een eerlijke kaart maken, dubbele kopieën opruimen, en bewaartermijnen instellen.

Veelvoorkomende plekken

• E-mail-inbox — vooral oude mails met bijlagen.
• Facturatie-tool (Teamleader, Yuki, MoneyMonk, Bonsai, e-Boekhouden).
• CRM of spreadsheet met klanten.
• Cloud-mappen met projecten (Drive / iCloud / Dropbox).
• Lokale mappen op je laptop ("Bureaublad/Klanten 2023").
• WhatsApp Business of gewone WhatsApp — chats met klanten.

De opruim-routine — één keer per kwartaal

1. Centraliseer

   Eén officiële plek voor klantcontracten en facturen (bij voorkeur je facturatie-tool of een vaste cloud-map). Geen dubbele kopieën in 4 plekken.

2. Verwijder oude bijlagen

   E-mails met grote bijlagen ouder dan 3 jaar: archiveer of verwijder. Buiten de wettelijke bewaartermijnen (7 jaar fiscaal) geen reden om ze in je inbox te laten rondhangen.

3. Versleutel waar mogelijk

   Cloud-mappen: gebruik clients die end-to-end versleutelen (Proton Drive, Tresorit) voor gevoelige projecten. Anders: in elk geval een versleutelde schijf op je laptop (Module 5).

4. Audit-spoor bijhouden

   Bij grotere klanten: noteer kort wanneer je hun gegevens hebt ontvangen, waarvoor, en wanneer je ze hebt verwijderd. Eén regel per klant — niet meer.

Module 9 · Aan de slag · stap 3 van 6

Stap 3 — Factuurfraude voorkomen

Eén van de meest schadelijke vormen voor zelfstandigen: een aanvaller onderschept jouw factuur, verandert de IBAN, en je klant betaalt aan een ander. Of omgekeerd: jij betaalt aan een factuur die niet van je leverancier blijkt te zijn.

De IBAN-wijzigings­procedure

Spreek met alle klanten en leveranciers af:

1. Een gewijzigd rekeningnummer wordt nooit per e-mail bevestigd.
2. Bij elke wijziging: één telefoongesprek via een eerder bekend nummer (niet uit de mailhandtekening) ter bevestiging.
3. Schriftelijk vastleggen — bv. PDF op briefpapier met handtekening.

In je factuur expliciet vermelden

Zet onderaan je factuur, in dezelfde regel als je IBAN:

Voor jouzelf: leveranciers­facturen

• Eerste keer aan een nieuwe leverancier betalen → bel ze voor bevestiging.
• Bestaande leverancier met "nieuw rekeningnummer" → bellen, niet mailen.
• Betaal grote bedragen niet 's avonds onder druk; slaap er een nacht over.

Module 9 · Aan de slag · stap 4 van 6

Stap 4 — Spear-phishing & CEO-fraude

"CEO-fraude" is klassiek voor grote bedrijven, maar de variant bestaat ook voor freelancers — een gerichte phishing met inhoudelijke kennis over jouw werk en klanten. Aanvallers volgen je LinkedIn, je portfolio, je nieuwsbrieven.

Typische zinnen — herken ze

De drie verdedigingsregels

• Cadeaubonnen kopen voor anderen — nooit. Geen enkele legitieme klant of werkgever vraagt dit.
• Buitengewone verzoeken — buitengewone verificatie. Bel terug via een eerder bekend nummer voor je iets doet.
• Slaap erover. Buiten brand of bloed is er bijna nooit een verzoek dat niet 24 uur kan wachten.

Module 9 · Aan de slag · stap 5 van 6

Stap 5 — 3-2-1 back-up, getest

De gezinsversie (Module 5) was een mooi begin. Voor een onderneming wil je de strenge versie: drie kopieën, twee media, één buitenshuis. Want als jouw laptop morgen verdwijnt, verdwijnt je bedrijf niet.

1. Kopie 1 — live op je werkapparaat

   Je dagelijkse werkbestanden, op een laptop met versleutelde schijf (FileVault / BitLocker). Niets bijzonders — je hebt 'm al.

2. Kopie 2 — wekelijks op een externe schijf

   Externe SSD, ook versleuteld. Eén keer per week aansluiten, back-up (Time Machine / File History) laten draaien, schijf uitwerpen, in een kast leggen. Liefst niet altijd in de werkkamer.

3. Kopie 3 — continu in een veilige cloud

   Een aanbieder met "versies" en "papierwand"-functie tegen ransomware (iCloud Drive, OneDrive Business, Google Drive Business, Proton Drive). Synchronisatie aan voor je werkbestanden.

4. Test — twee keer per jaar

   Pak een willekeurig bestand uit elke kopie. Open het. Bewerk een regel. Sla op. Lukt het? Mooi. Zet een herinnering op 1 januari en 1 juli.

Mijn back-up — schema

Module 9 · Aan de slag · stap 6 van 6

Stap 6 — Continuïteits­blad

Eén bladzijde die je partner, vertrouwd persoon of boekhouder in staat stelt jouw onderneming voor één tot vier weken voort te zetten — of netjes op pauze te zetten — als er jou iets overkomt.

Belangrijke contacten

Toegang tot de essentie

Schrijf hieronder geen wachtwoorden. Wel: waar de wachtwoordkluis-master ligt, welke kluis-aanbieder, en welke "Emergency Access" is ingesteld voor wie. (Module 1, pagina 15.)

Wat te doen — eerste 48 uur

1. Vertrouwd persoon belt boekhouder + bank.
2. Out-of-office instellen op zakelijk e-mailadres met verwijzing naar boekhouder.
3. Lopende opdrachten: contact opnemen met de 1–3 klanten hierboven.
4. Eventueel: site-update — "Tijdelijk niet beschikbaar".
5. Geen overhaaste opzeggingen of grote betalingen.

Module 9 · Controlelijst & afsluiting

Klaar? Loop dit af.

• Mijn verwerkings­register (pagina 88) is ingevuld en in mijn administratie opgeslagen.
• Verwerkers­overeenkomsten (DPA's) van mijn belangrijkste tools zijn gedownload.
• Eén officiële plek voor klantcontracten en facturen — geen dubbelen.
• Mijn factuur vermeldt de IBAN-wijzigings­procedure.
• Bij elke leverancier die zijn IBAN wijzigt: bellen, niet mailen.
• 3-2-1 back-up draait — laptop, externe schijf, cloud — en is getest.
• Mijn continuïteits­blad (pagina 93) is ingevuld en met mijn vertrouwd persoon doorgenomen.
• Emergency Access in wachtwoordkluis is ingesteld voor mijn vertrouwd persoon.
• Ik weet bij welk meldpunt ik een datalek meld (BE: GBA · NL: AP) en binnen welke termijn (72 uur).

Wat als…

Samenvatting in drie zinnen

1. Eén bladzijde register en één bladzijde continuïteit — meer is voor een eenmanszaak zelden nodig.
2. IBAN-wijziging gaat nooit per e-mail, en cadeaubonnen kopen voor "een klant" is altijd fraude.
3. 3-2-1 back-up met halfjaarlijkse test redt je bedrijf van zowel ransomware als domme pech.

Gefeliciteerd — je hebt het hele werkboek doorlopen. In het naschrift vind je de Noodkaart (pagina 95), de woordenlijst (pagina 96), en de bronnen­lijst met meldpunten (pagina 98). Hou ze bij de hand.

Naschrift · B · 1 van 2

Verklarende woordenlijst

In dit werkboek gebruikte termen, B1-niveau uitgelegd. Modules tussen haakjes verwijzen naar de eerste keer dat de term valt.

2FA · tweestapsverificatie

Naast je wachtwoord een tweede bewijs (code, app, hardware-sleutel) voor je kunt inloggen. (Module 0, 1)

Aegis

Open-source authenticator-app voor Android, met back-up-functie. (Module 1)

Authenticator-app

Telefoonapp die elke 30 seconden een nieuwe code laat zien, als tweede stap bij inloggen. (Module 1)

AVG / GDPR

Europese privacywet (Algemene Verordening Gegevensbescherming). Geldt voor BE en NL. (Module 7, 9)

BitLocker

Windows-versleuteling van je harde schijf. Zonder wachtwoord/herstelsleutel onleesbaar. (Module 5)

Bitwarden

Gratis, open-source wachtwoordkluis. Aanrader voor de meeste mensen. (Module 1)

BSN

Burgerservicenummer — Nederlandse identificatie. Behandel als gevoelige data. (Module 2)

Card Stop

Belgische 24/7-dienst om bankkaarten en betaalapps te blokkeren. 078 170 170. (Module 4, 8)

CCB

Centre for Cybersecurity Belgium — federale cyberautoriteit. Beheert safeonweb.be. (Module 3)

CEO-fraude

Aanvaller doet zich voor als jouw klant of leidinggevende om je een snelle betaling of cadeaubon te laten doen. (Module 9)

Credential stuffing

Geautomatiseerde aanvaller-techniek waarbij gelekte e-mail/wachtwoord-combinaties op honderden diensten worden geprobeerd. (Module 1)

Datalek

Onbedoelde toegang tot, verlies van of openbaarmaking van persoonsgegevens. Meldplicht binnen 72 uur (zelfstandigen). (Module 9)

DigiD

Nederlandse digitale identiteit voor inloggen bij overheid en zorg. Drie betrouwbaarheidsniveaus. (Module 2)

DPA · verwerkers­overeenkomst

Contract tussen jou en een dienst die voor jou klantdata verwerkt (boekhouder, e-mailtool). (Module 9)

eBox

Officiële digitale brievenbus van de Belgische overheid. mybox.belgium.be. (Module 2)

eID-kaart

Belgische identiteitskaart met chip. Vereist soms een kaartlezer en pincode. (Module 2)

Emergency Access

Functie in 1Password/Bitwarden waarmee een vertrouwd persoon na een wachttijd toegang krijgt tot je kluis. (Module 1, 9)

Family Link

Google-app voor ouder­toezicht op Android-toestellen van kinderen. (Module 6)

FileVault

macOS-versleuteling van de harde schijf — de Apple-tegenhanger van BitLocker. (Module 5)

Naschrift · B · 2 van 2

Verklarende woordenlijst (vervolg)

FOD Financiën / Belastingdienst

Belgische resp. Nederlandse fiscus. Bereikbaar via myminfin.be / belastingdienst.nl. (Module 3)

Fraudehelpdesk

Nederlandse landelijke meldlijn voor scams en oplichting. fraudehelpdesk.nl · 088 786 73 72. (Module 3, 4, 8)

GBA

Belgische Gegevens­beschermings­autoriteit. Houdt toezicht op AVG-naleving. gegevensbeschermingsautoriteit.be. (Module 7, 9)

Grooming

Volwassene die online vertrouwen opbouwt met een minderjarige, vaak voor seksuele uitbuiting. Strafbaar. (Module 6)

Have I Been Pwned

Site waar je controleert of je e-mailadres in bekende lekken voorkomt. haveibeenpwned.com. (Module 1)

Herstelcode

Eenmalige code (8–10 stuks) die je krijgt bij het inschakelen van 2FA. Voor als je telefoon weg is. (Module 0, 1)

IoT · slim apparaat

Internet-of-Things: apparaat dat zonder klassieke computer aan het internet hangt (deurbel, thermostaat). (Module 5)

itsme

Belgische digitale identiteits- en bevestigings-app, beheerd door Belgian Mobile ID. (Module 2)

Kifid

Klachten­instituut Financiële Dienstverlening — Nederlandse ombudsman voor bankgeschillen. kifid.nl. (Module 4)

MijnOverheid

Nederlandse portaal voor overheidscontact, met de Berichtenbox. mijn.overheid.nl. (Module 2)

Ombudsfin

Belgische ombudsman voor financiële geschillen. ombudsfin.be. (Module 4)

Phishing

Oplichting via mail, sms of telefoon waarin men jou laat klikken of inloggen op een nepsite. (Module 3)

Proton Pass / Proton Drive

Europese (Zwitserse) wachtwoordkluis en versleutelde cloud-opslag. Privacy-vriendelijk. (Module 1, 9)

Ransomware

Schadelijke software die je bestanden versleutelt en losgeld vraagt om ze vrij te geven. (Module 9)

Rijksregisternummer

Belgisch persoonsnummer (op de eID). Gevoelige data — niet zomaar weggeven. (Module 2)

Safeonweb

Belgische meldsite voor verdachte berichten. verdacht@safeonweb.be. (Module 3, 8)

SCA · sterke klant­authenticatie

EU-eis dat banken bij grotere betalingen een tweede bevestiging vragen (via app of digipass). (Module 4)

Sextortion

Chantage met (vermeende) intieme beelden. Komt veel voor bij tieners. (Module 6)

Sim-swap-fraude

Aanvaller zet jouw telefoonnummer over op zijn telefoon om sms-codes te onderscheppen. (Module 1)

Spear-phishing

Gerichte phishing waarbij de aanvaller persoonlijke informatie over jou gebruikt. (Module 9)

Verwerkings­register

Document waarin je opschrijft welke persoonsdata je waarvoor verwerkt. (Module 9)

WPA2 / WPA3

Versleutelings­standaarden voor wifi-netwerken. WPA3 is nieuwste; WPA2 is acceptabel. (Module 5)

Naschrift · C · 1 van 2

Bronnen & meldpunten — België

Stand: mei 2026. Telefoonnummers en URL's wijzigen soms; check cyberveiligthuis.eu/updates voor de laatste lijst.

Cyberveiligheid & phishing

Bank- en betaalfraude

Identiteit & overheid

Privacy & data

Kinderen & tieners

Spoed

Naschrift · C · 2 van 2

Bronnen & meldpunten — Nederland

Stand: mei 2026.

Cyberveiligheid & phishing

Bank- en betaalfraude

Identiteit & overheid

Privacy & data

Kinderen & tieners

Spoed

Naschrift · D

Update-log

Het cyberlandschap evolueert snel. Hieronder zie je per versie wat wijzigde. Actuele versie altijd op cyberveiligthuis.eu/updates.

Iets gemerkt dat klopt niet meer?

Help mee de volgende editie scherp te krijgen. Mail je opmerking, foto van een achterhaalde URL of nieuwe scam-trend naar updates@cyberveiligthuis.eu. Met naamsvermelding (als je dat wil) in de volgende editie.